Reportazh. “”Mali i Çajupit vishet me stolitë e këngës”

Nga Vangjel SHUMELI

Natyra e egër, ajri i pastër, mjedisi i këndshëm dhe uji i kulluar plot pastërti është një ftesë e hapur për çdo dashamirës te Pllajës së Çajupit.
Kjo qafë është një belvedere ku mund të shohësh dy pamje mahnitëse, në njërën anë nga lindja, Fusha e Çajupit dhe nga perëndimi, Lugina e Drinos me hiret e saj.
Nga lart duket si arenë gladiatorësh e rrethuar nga malet që presin spektatorë të bërtasin fituesin e radhës. Duket sikur Zoti nuk pati pasur punë atë ditë dhe me duart e tij në rrugë e sipër ndërtoi një pllajë në mal për ta quajtur më pas Çajup. Aq i bukur është sa dhe Andon Zako,nje nga emblemat e letrave shqipe ia ‘vodhi’ emrin fushës dhe e quajti emrin e malit si pseudonim të tijin, Andon Zako Çajupi.
Por kjo bukuri turistike e tij i ka dhënë një nxitje të madhe turizmit malor dhe sidomos atij etno-kulturor dhe çdo ditë e më shumë po kthehet në një atraksion dhe sit nga me te preferuarit gjate viteve te fundit.
Një nga këto raste është kur etnokultura është kthyer një institucion promotor për turizmin e atjeshëm me qëllim të jetë i qendrueshëm është kur kjo pllajë hijerëndë “veshi fustanellën” ku për të pestin vit rradhazi u realizua panairi “Jeto Natyrën” i cili u bë nga bashkëpunimi i Bashkisë Libohovë me Shoqatën për Zhvillimin e Zagorisë.
Në këtë eveniment u gërshetua gjithçka tradita,identiteti,historia dhe pasioni për të bukuren,pasioni për kultivimin e Trashëgimisë që paraardhësit tanë na lanë dhe e kemi obligim ta mbajmë e ta transmetojmë gjeneratë më gjeneratë.
Ishin 8 grupe folklorike polifonike që zëri i tyre mbijnë në atë fushë si lulet e saj ngjyra-ngjyra ku u shënjtërua nga uji i Jetës së re që presin brezat që do të vijnë.Një ndër to Lule është ajo e Vilajetit,Himara ku dielli prek detin por dhe shpirtin me tingujt rrezatues që lëshojne si valët e Jonit,ishin zonjat e Selosë,zonjat plot hijeshi dhe finesë që tregojnë kulturën e hershme që kjo zonë mbarte që prej antikitetit duke u cilësuar si një nder pikat kryesore të Qyteterimit Antik të Luginës se Drinos ose Ngushticës së Antigonesë siç quhej ndryshe,Delvina me historinë e saj si sanxhak dhe kaza që ka bërë epoken e vet në kombin shqiptar,Lunxhëria krahina me lezete që përherë bukurinë e mban mbi vete duke ia percjellë të gjithëve anë e mbanë,Libohova, stolia e Luginës me vajzat e saj që treguan dhe tregojnë që tradita nuk shuhet dhe ajo ende është e gjallë duke ngritur peshë zemrat dhe shpirtrat me kënget e tyre,Cfaka një nga lagjet më të hershme të Gjirokastrës ku ende nëpër sokaqet dhe kalldrëmet e saj ndihet isoja duke tronditur gurët dhe hirin gri të qytetit,Zhulati që vuri themelet e Kanunit të Labërisë,ishin femijet e Zagorisë nënës madhështore që gjatë rrjedhes se viteve,kohërave dhe ngjarjeve përkundi djepin e dashurisë, jetës, lumturisë e dhimbjes.Por ëmbëlsia e këngës erdhi Nektar duke e percjellur këtë embelsi kënge dhe tradite tek të pranishmit një grup te rinjsh që pavarësisht se jetojnë në kryeqytet mendjen dhe zemrën e kanë në vendlindje,janë një gërshetim jo vetëm zërash por dhe malesh si e Kurveleshit,Malit të Gjerë,Labërise,Malëshovës dhe Labërisë,gërshetohen dhe luginat si Vjosa dhe Zagoria perqafuar vale-vale por i bashkoi dashuria për këngën dhe polifoninë duke u kthyer në flamur inspirimi dhe fanar frymëzimi për të gjithë.Gjithë arteriet e jugut i dhanë jetë zemrës së traditës duke e bërë akoma natyrën të jetë e gjallë.
Ky panair i përvitshëm u mekua dhe u bekua me ujin e kristaltë e të kulluar rrjedhur nga Kroi i Bratit.Ky aktivitet mbetet një indicie një ftesë më shumë për djemtë e vendit pasi Guri i rëndë në vendin e vet i thonë një fjalë.
Rruga e re që po bëhet do të jetë një zhvillim i madh për Zagorinë,për atë Kryezonjën e shumëvuajtur e cila i ka dhënë këtij kombi jo vetëm gjakun por dhe kontributin e parreshtur të gjuhës shqipe.Le të jetë ky një fillim i mbarë si ajo këngë e virgjër që mbeti fisnike duke mos u lëkundur përballë stuhive shekullore siç e ka përballuar me shume sfida duke u qëndruar e pamposhtur,le të jetë kjo nisje nje ftesë e hapur që ta kthejnë kokën e sytë nga Zagoria që të rikthehet me shkelqimin e saj te dikurshëm.
Një nga këta shembuj konkretë është nismëtari i këtij panairi z.Andon Pango i cili me kontributin e vet të çmuar i dha natyrës së Çajupit hijerëndë jetë dhe nxiti këdo të pranishëm vendas ose jo ndër ta dhe mua ta jetojnë nga afër jo vetëm erën e fresket,ujin e kulluar por mbi te gjitha mikpritjen dhe bujarinë e pasardhësve te Ilia Dilo Sheperit,gramaticienit që bëri gjuhën shqipe me gojë e me zë të jehojë në çdo kënd të Europës por s lihet pa permendur dhe shembulli tjetër por frymezues,nje burim inspirimi,nje Spartan i vertet qe mban Termopilet e traditës,pavarësisht moshës së re që na nxit të jetojmë polifoninë nga afër dhe të shijojmë zërat e magjishëm të mbira si lulet shumëngjyrëshe dhe të kristalta si uji gurgullues i Bratit,Mihal Kaçin,drejtuesin artistik të eventit,të riun plot pasion dhe dëshirë për polifoninë që ta transmetojë dhe ta mbajë në këmbë me qëllim të mos hiqet nga memoria ky kapitull i veçantë i veprës madhore qe lanë te parët tanë të quajtur trashëgimi shpirtërore.
Natyra që ofron fusha e Çajupit vijon të ketë jetë dhe gjallëri nëpërmjet aktiviteteve të tilla por unaza e re e Zagorisë është hapi i parë që kjo natyrë të marrë përkushtimin që i takon dhe që me shumë dashamirës ta jetojnë.

/SARANDANEWS.AL///