Uji në trup, ja ç’duhet të dini!

• Uji përbën rreth gjysmën deri në dy të tretat e peshës së një personi mesatar. Indet dhjamore kanë një përqindje më të ulët të ujit sesa indet e dobëta dhe gratë priren të kenë më shumë yndyrë, kështu që përqindja e peshës trupore që është ujë tek gruaja mesatare është më e ulët (52 deri 55%) sesa tek burri mesatar (60% ) Përqindja e peshës trupore që është ujë është gjithashtu më e ulët tek njerëzit e moshuar dhe tek personat mbipeshë. Përqindja e peshës trupore që është ujë është më e lartë (70%) në lindje dhe në fëmijërinë e hershme.

Një njeri me peshë 70 kilogramë ka pak më shumë se 42 litra ujë në trupin e tij: 28 litra brenda qelizave, rreth 10.5 litra në hapësirën përreth qelizave, dhe pak më pak se 3.5 litra, ose rreth 8% e sasisë totale të ujit në gjak.

Marrja e ujit duhet të balancojë humbjen e ujit. Për të ruajtur ekuilibrin e ujit – dhe për të mbrojtur nga dehidrimi, zhvillimi i gurëve në veshka dhe probleme të tjera mjekësore – të rriturit duhet të pinë rreth 2 litra lëngje në ditë. Pirja e tepërt është zakonisht më mirë sesa pirja e pak, sepse nxjerrja e ujit të tepërt është shumë më e lehtë për trupin sesa konservimi i ujit. Sidoqoftë, kur veshkat funksionojnë normalisht, trupi mund të trajtojë variacione të gjera në marrjen e lëngjeve.

Trupi e merr ujin kryesisht duke e thithur atë nga aparati tretës. Për më tepër, një sasi e vogël uji prodhohet kur trupi përpunon (metabolizon) disa lëndë ushqyese.

Trupi humbet ujin kryesisht duke e nxjerrë atë në urinë nga veshkat. Në varësi të nevojave të trupit, veshkat mund të nxjerrin rreth gjysmë litri deri mbi 10 litra urinë në ditë. Më pak më pak se një litër ujë humbasin çdo ditë kur uji avullon nga lëkura dhe nxirret nga mushkëritë. Djersitja e bollshme – e cila mund të shkaktohet nga ushtrime të fuqishme, mot i nxehtë ose një temperaturë e lartë e trupit – mund të rrisë ndjeshëm sasinë e ujit të humbur gjatë avullimit. Normalisht, pak ujë humbet nga trakti tretës. Sidoqoftë, vjellja e zgjatur ose diarreja e rëndë mund të rezultojë në humbjen e një sasie të madhe në ditë.

Zakonisht, njerëzit mund të pinë mjaft lëngje për të kompensuar humbjen e tepërt të ujit. Sidoqoftë, njerëzit që kanë të vjella ose diarre të rëndë mund të ndjehen shumë të sëmurë për të pirë lëngje të mjaftueshme për të kompensuar humbjen e ujit dhe mund të rezultojë në dehidrim.

Kripërat minerale (elektrolitet), të tilla si natriumi dhe kaliumi, treten në ujin në trup. Bilanci i ujit dhe bilanci i elektroliteve janë të lidhur ngushtë. Trupi punon për të mbajtur konstante sasinë totale të ujit dhe nivelet e elektroliteve në gjak. Për shembull, kur niveli i natriumit bëhet shumë i lartë, etja zhvillohet, duke çuar në një marrje të shtuar të lëngjeve. Për më tepër, vazopresina (e quajtur edhe hormoni antidiuretik), një hormon i sekretuar nga gjëndrra e hipofizës (një gjëndër me madhësi bizele në bazën e trurit) në përgjigje të dehidrimit, bën që veshkat të nxjerrin më pak ujë. Efekti i kombinuar është një sasi e shtuar e ujit në gjak. Si rezultat, natriumi hollohet dhe ekuilibri i natriumit dhe ujit rivendoset. Kur niveli i natriumit bëhet shumë i ulët, veshkat nxjerrin më shumë ujë gjë që zvogëlon sasinë e ujit në gjak, duke rivendosur përsëri ekuilibrin.

Ruajtja e bilancit të ujit

Në trup, disa mekanizma punojnë së bashku për të ruajtur ekuilibrin e ujit. Kjo perfshin

• Etje
• Ndërveprimi i hipofizës dhe veshkave
• Osmozë

Etja është një nga mekanizmat më të rëndësishëm për të ruajtur ekuilibrin e ujit. Kur trupi ka nevojë për ujë, qendrat nervore thellë brenda trurit stimulohen, duke rezultuar në ndjesinë e etjes. Ndjesia bëhet më e fortë ndërsa nevoja e trupit për ujë rritet, duke motivuar një person të pijë lëngjet e nevojshme. Kur trupi ka ujë të tepërt, etja shtypet.

Një bashkëveprim midis hipofizës dhe veshkave siguron një mekanizëm tjetër. Kur trupi është i ulët në ujë, hipofiza sekreton vazopresinë (e quajtur ndryshe hormon antidiuretik) në qarkullimin e gjakut. Vasopresina stimulon veshkat për të kursyer ujë dhe për të nxjerrë më pak urinë. Kur trupi ka ujë të tepërt, hipofiza sekreton pak vazopresinë, duke u mundësuar veshkave të nxjerrin ujin e tepërt në urinë.

Në osmozë, uji rrjedh pasivisht nga një zonë ose ndarje e trupit në një tjetër. Kjo rrjedhë pasive lejon që vëllimet më të mëdha të lëngjeve në qeliza dhe zona përreth qelizave të veprojnë si rezervuarë për të mbrojtur vëllimin më kritik, por më të vogël të lëngut në enët e gjakut nga dehidrimi.///