MEMORIE. Një qytet pa kujtesë është një qytet pa shpirt

Nga Vangjel AGORA

SHTËPITË QË MBAJNË SHPIRTIN DHE KUJTESËN E QYTETIT. NJË QYTET PA KUJTESË ËSHTË NJË QYTET PA SHPIRT

Në shumë qytete të botës, shtëpitë e vjetra nuk janë vetëm mure e çati — ato janë kujtesa e gjallë e një qytetërimi, janë fryma që i jep identitet çdo rruge, çdo sheshi dhe çdo cepi që turistët zbulojnë me kureshtje. Në brigjet e Mesdheut, në qytetin piktoresk të Antibes, ndërtesa të vjetra qëndrojnë si rojtarë të kohës. Ato janë ruajtur me dashuri dhe respekt, janë mirëmbajtur si një trashëgimi e çmuar, sepse francezët e kanë kuptuar një të vërtetë të thjeshtë por të thellë: e kaluara është një pasuri që gjeneron të ardhme.

Në anën tjetër të Mesdheut, në jug të Shqipërisë, në qytetin e Sarandës, dikur shtëpi të ngjashme, të ndërtuara mbi shkëmbinj si shtëpia ku banonte familja e Lekë Mosit, por në atë pozicion dhe disa familje të tjera me një bukuri të rrallë arkitekturore, që i jepnin qytetit një fizionomi të veçantë dhe një shpirt të vetin,nuk ekzistojnë më.Ato shtëpi nuk ishin thjesht ndërtesa — ishin kujtime, ishin histori të ngulitura në gurë, ishin dritare që shikonin detin e kaltër të Jonit. Sot, shumë prej tyre janë zhdukur, zëvendësuar nga kulla të larta betoni që ngjajnë mes tyre si kopje pa shpirt, të ngritura jo për të rrëfyer një histori, por për të përmbushur një interes të shpejtë ekonomik.

Ky kontrast mes Antibes dhe Sarandës është më shumë se ndryshim pamjeje — është ndryshim vizioni. Ndërsa një vend ruan dhe ndërton mbi trashëgiminë e vet, tjetri e shkatërron dhe humb një mundësi të artë për të ndërtuar një të ardhme turistike me identitet të fortë. Sepse një turist që vjen në Antibes ose në Sarandë nuk vjen vetëm për detin — ai vjen për rrugicat me kalldrëm, për muret e gurtë që kanë parë dekada, për shtëpitë që mbajnë erën e historisë. Kjo është ajo që e bën një qytet të paharrueshëm.

Ruajtja e trashëgimisë nuk është një luks — është një investim i mençur. Një shtëpi e vjetër e restauruar me kujdes është një magnet për kulturën, turizmin dhe zhvillimin ekonomik afatgjatë. Saranda, me pozitën e saj të mrekullueshme gjeografike dhe me historinë e pasur, mund të ishte një Antibes shqiptare, nëse do të kishte pasur vizion, nga pushtetarët tanë të babëzitur dhe respekt për trashëgiminë.

Shtëpitë e gurta të ngjitura mbi shkëmbinj janë poezi e gurëzuar. Ato nuk duhet të fshihen për të ndërtuar të larta, por të shndërrohen në pika reference, në frymëzim për arkitekturën moderne që respekton të shkuarën.

Sepse një qytet pa kujtesë është një qytet pa shpirt.

Le të mësojmë nga shembujt e vendeve që e kuptojnë këtë. Le ta ruajmë trashëgiminë(ne se na ka mbetur diçka akoma), për të ndërtuar një të ardhme që e meriton brezi i ardhshëm. Antibes është dëshmi e asaj që mund të bëhet. Me sa po duket Saranda jonë e ka humbur këtë shancë.