Memorie. Dita Ndërkombëtare e Diplomacisë dhe mjeshtëria diplomatike e Ali Pashë Tepelenës

Në Ditën Ndërkombëtare të Diplomacisë kujtojmë figurat që, me vizionin dhe aftësinë e tyre për të ndërtuar ura midis popujve, kanë lënë gjurmë në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ndër këto figura spikat Ali Pashë Tepelena (1740–1822) — një nga personalitetet më të rëndësishme politike e diplomatike të Ballkanit në fillim të shekullit XIX.

Ali Pasha nuk ishte vetëm sundimtar i fuqishëm i Janinës, por edhe një strateg i shquar diplomatik, që kuptoi se mbijetesa dhe fuqizimi i pashallëkut të tij vareshin nga balancimi i kujdesshëm i interesave midis Perandorisë Osmane, Rusisë, Francës dhe Britanisë së Madhe.

Në marrëdhëniet e tij me rusët, sidomos gjatë konflikteve ruso-osmane, Ali Pasha zhvilloi kontakte të fshehta me përfaqësuesit rusë si Princi Potemkin, duke u përpjekur të sigurojë përkrahje për autonominë e tij në rajon. Ai e kuptoi se Rusia, si fuqi ortodokse që synonte ndikim në Ballkan, mund të përdorej si kundërpeshë ndaj Portës së Lartë.

Me britanikët, Ali Pasha mbajti marrëdhënie të kujdesshme dhe diplomatike. Në fillim të shekullit XIX, ai u takua dhe bashkëpunoi me William Martin Leake, oficer dhe udhëtar britanik, të cilit i tregoi pasurinë, organizimin dhe fuqinë e tij, duke i dhënë sinjale të qarta Londrës se Janina ishte një qendër politike që duhej marrë seriozisht. Leake, në veprat e tij, përshkruan Ali Pashën si një burrë shteti të fortë, të mençur dhe të aftë për të luajtur në mënyrë të pavarur në skenën ballkanike.

Po ashtu, korrespondenca e Ali Pashës me Napoleonin Bonapartin dhe kontaktet me Konsullin francez Francois Pouqeuville në Janinë tregon se ai zotëronte një diplomaci të shumëdrejtimshme, të bazuar në interes dhe fleksibilitet, duke përfituar nga rivalitetet e fuqive të mëdha për të ruajtur e forcuar pushtetin e vet.

Ali Pasha mbetet një shembull historik i diplomatit shqiptar që përdori inteligjencën politike, komunikimin dhe balancën strategjike për të ndërtuar marrëdhënie ndërkombëtare në një kohë të trazuar për Ballkanin.

Dita e Diplomacisë na kujton se arti i saj — si në kohën e Ali Pashës, ashtu edhe sot — është arti i mençurisë, dialogut dhe forcës përmes fjalës. (Nga: Gjenealogjia e Ali Pashë Tepelenës).//./