MEMORIE & VIZION-Jehonë nga një tjetër epokë e Sarandës

Nga Piro NAÇI/

Janë disa njerëz që nuk kërkuan as famë as reklamë dhe as u futën në ndonjë enciklopedi të Sarandës. Ata kaluan dhe lanë një trashëgimi. Vetëm njerëz të zakonshëm si ata, mundën të arrijnë madhështinë në fushën e gastronomisë.

Gastronomia karaktrizon artin e të shijuarit të ushqimit që përfshin jo vetëm përzgjedhjen dhe përgatitjen e ushqimit por edhe shërbimin dhe servisjen e tij. Marr shkas të veçojë dy nga guzhinierët dhe dy nga kamarierët më emblematik të Sarandës : Vasil Kaçi, Kiço Prifti, Koço Kaçi dhe Spiro Gole. Brez që shërbeu si një urrë lidhëse ndër epokat gastronomike.

Anarkia e guzhinës së jugut dhe sidomos ajo e Sarandës është e njohur : turke, greke, italiane, por mbi të gjitha mbizotëronte një guzhinë autoktone me përbërës tipik mesdhetarë. Trashëgoi traditën dhe tiparet ndoshta me një vazhdimësi e gjatë historike dhe pse jo, edhe prehistorike. Arriti deri më sot me shumë mund e vështirësi, me shumë vuajtje dhe pothuajse me barkun bosh. Kjo, ishte e gjithë drama e saj. Erdhi deri në ditët tona falë ‘’kazanit’’ të familjes dhe amvisës Sarandite. Emrat e përmendur më lart dhe të gjithë ata që punuan në sektorin e kulinarisë ndihmuan nënën, gjyshen dhe ‘’tenxheren’’ sarandite drejt kulturës gastronomike moderne.

Sa herë vizitoja Butrintin, në moshë të vogël, shikoja në stendat e muzeut objektet e peshkimit dhe grepat e llojeve të ndryshme dhe mendja, nuk e di pse më shkonte tek ‘’ustata’’ Kiçua. Më dukej se ato grepa kishin kapur peshkun që ai përgatiste me kaq merak… Kiço Prifti, ishte mjeshti i gatimit të peshkut dhe supës së peshkut në Sarandë .

Me origjinë nga fshatrat e bregut ishte logjike të trashëgonte gjithë ‘’muzën’’ e kulinarisë së kësaj treve në pjatancat elegante të ‘’Turizmit’’ të vjetër në Sarandë. Dinte me përpikmëri gatimin e çdo lloj peshku që përmbante deti Joni. Gatimin e kishte kthyer në një art të vërtetë. Për të, përgatitja e një pjate, ishte si të pikturonte apo të shkruante një këngë, siç kanë kaq shumë nota dhe ngjyra, ka edhe kaq shumë shije, mënyra se si i kombinonte ato është ajo që e bënte kaq të veçantë pjatën e tij.

Një tjetër mjeshtër i gatimit, Vasil Kaçi. Senicioti, që në moshë fare të re, mori rrugën e kurbetit për të mësuar profesionin e tij të dashur. Në Itali studjoi për gastronomi dhe hodhi hapat e para si guzhinjer. Mori me vete artin e kuzhinës italiane dhe disa nga karakteristikat kryesore te saj. Finesën dhe thjeshtësinë, e solli në Sarandë duke i dhënë traditës vendase ngjyra dhe shije të larmishme.

Për një periudhë relativisht të gjatë punoi dhe i shërbeu Jacomonit. Ajo që më ka bërë më shumë përshtypje me këtë Chef, ishte respekti dhe kujdesi që kishte për uniformën që mbante. Pjesa më karakteristike e saj ishte kapelja e gjatë dhe me pala.

Në thelb, sa herë kujtojmë një kuzhinjer na vjen ndër mend kapelja tipike e bardhë që u shfaq për herë të parë në kuzhinën franceze. Karakteristika kryesore e saj ishte lartësia. Sipas traditës, sa më e gjatë të jetë, aq i famshëm është kuzhinjeri. Ndërsa numri palëve në kapelen e kuzhinierit ndryshon në varësi të përvojës. Sa më shumë palosje, aq më e madhe përvoja e kuzhinierit.

Koço Kaçi, një tjetër emër që la gjurmë në shërbimin gastronomik, që gjithë jetën ja kushtoi shërbimit. I veçantë si njeri, jeta e bëri të jetë një kozmopolit me një personalitet të fortë. Me përvojën e njeriut të ‘’bredhur’’ në Evropë, gjithmonë buzagaz, me fjalën e ëmbël në gojë bënte për vete klientin për atë çka i shërbente. Jo vetëm në punë por edhe jashtë saj ai dallohej nga paraqitja e jashtëme si një Bon Viveur i vërtetë. Ishte njeriu që ndjente nevojën për të vendosur rregulla, sjellje dhe komunikim modern në sallën e shërbimit, atë që sot e njohim si Savoir Vivër.

Rrugëtimi i i tij sa interesant po aq edhe mitik…Nga fshatrat e bregut pas mbarimit arsimit fillor, fillon punë në Grande Bretagnia në Athinë, hoteli që kishte themeluar më 1866 një tjetër bregdetas, Sava Qendro.

Rrugëtimi i këtij hoteli është pjesë e rëndësishme e zhvillimit të turizmit Grek. Nuk la punë pa bërë në hotel, nga pjatalarës e deri sa arriti besimin e plotë të pronarëve të cilët e dërguan në Francë për specializim. Atje mësoi gjithçka për verën dhe për shërbimin V.I.P. Pas kthimit nga Franca mori pjesë dhe ishte nga organizatorët kryesot të dasmës së Mbretit Pavllo dhe Princeshës Frederiqi. Përsëri dergohet me mision për një specializim tjetët në Rusi , kësaj rradhe për gastronominë e havjarit… Profesioni dhe meraku i tij i dhanë mundësinë të udhëtojë , të punojë dhe të njohë gastronominë Italiane, Turke, Rumune, Zviceriane,Gjermane dhe Austriake. Kjo e bëri të mësonte dhe të komunikonte të paktë në 7-8 gjuhë të huaja.

Në të gjitha vendet që punoi i ra fati të njihte emrat më të dëgjuar të gastronomisë evropiane. Unë të paktë 40-të vjet më parë kur më kishte dhënë të shfletoja Enciklopedinë e guzhinës Greke që e mbante me aq shumë merak, pashë në faqen e parë dedikimin e Nikola Çelemendesë për Koço Kaçin. Ai ishte guzhinjeri më i famshëm i greqisë së shekullit të 20-të dhe autori i enciklopedisë së parë gastronomike më 1926-të.

Asnjë libër tjetër nuk i dha familjes greke kaq shumë lumturi…. Nuk po zgjatem më shumë me Koço Kaçin dhe as me Spiro Golen që pak a shumë kanë pothuajse të njëjtin ‘’skenar’’ dhe çfarë është më e rrëndësishmja të njëjtë konribut të rëndësishëm për përgatitjen e brezave të tërë në fushën që ata dashuruan aq shumë. Jani Qëndro me një shtrehje profetike i thotë të gjitha për ata- ‘’Ishin ustallarët e mi’’ !….//SARANDANEWS.AL///