Kulturë. Jorgo Çati: Poeti më i pazakontë në botë.

Në fshatin Qesarat, në zonën e Livadhjasë, aty ku malet e mbajnë qiellin pranë dhe rrugët duket se mbarojnë përpara se të nisin, jeton Jorgo Çati. Ai nuk është një poet që ka zgjedhur jetën e qetë të fshatit por një njeri që ka vendosur të qëndrojë jashtë ritmit të vrullshëm të kohës moderne, në një hapësirë ku fjala, libri dhe mendimi ruajnë ende peshën e tyre të vërtetë.

Pamja e tij e parë mbetet e paharrueshme. Jorgoja mban një palë syze të mëdha e të errëta dhe një kapele me strehë, që i japin fytyrës një shprehje njëherësh enigmatike dhe mendimtare. Pas atyre xhamave duket sikur fshihet një vështrim i lodhur nga zhurma e botës, por ende i mprehtë për të dalluar gabimin, nuancën dhe të vërtetën. Figura e tij e qetë, e veshur me thjeshtësi, të krijon përshtypjen e një njeriu që ka jetuar më shumë me librat sesa me objektet e kohës sonë.

Shtëpia e tij nuk është vetëm një banesë. Ajo është një kështjellë e brendshme, e mbrojtur nga muret e bibliotekës, ku librat rrinë si roje të heshtur të mendimit. I vetmi mjet komunikimi me kohën moderne është një radio e vjetër, ndërsa i vetmi ekran është dritarja që hapet drejt maleve. Ai nuk ka as televizor, as qoftë edhe një telefon të thjeshtë sa për një “alo.”.

Jorgo Çati është një nga shkrimtarët minoritarë që ka zgjedhur ta shkruajë të gjithë veprën e tij në shqip. Kjo zgjedhje nuk është thjesht gjuhësore; është një akt vetëdijeje kulturore dhe një dëshmi e një dashurie të thellë për gjuhën. Ai e njeh shqipen me një pastërti dhe saktësi të tillë, saqë mund të korrigjojë edhe akademikët më të njohur të gjuhës shqipe. Për të, fjala nuk është mjet i zakonshëm komunikimi, por një organizëm i gjallë që duhet ruajtur nga deformimi dhe varfërimi.

Një ditë, me atë thjeshtësinë e njerëzve që nuk e matin kohën me orë, por me vargje, Jorgoja më ftoi:

— Eja nga shtëpia. Kam raki të mirë, eja ta kalojmë një natë bashkë.

— Unë nuk pi raki, — i thashë, me ndjesën e dikujt që po thyente një kod të pashkruar mikpritjeje.

Ai nuk u habit. Për një njeri që ka refuzuar televizorin dhe telefonin, refuzimi i një gote rakie ishte thjesht një tjetër zgjedhje e vetëdijshme. Ftesa e tij, edhe pa raki, mbartte një kuptim të thellë: ne shpesh përdorim gota për të mbushur heshtjen, ndërsa te Jorgoja heshtja është tashmë e mbushur me poezi. Ashtu si ai ka refuzuar rrjetet sociale, unë kam refuzuar rakinë; kështu, në atë hapësirë, e vetmja gjë që “pihej” ishte fjala.

Para pak ditësh, Jorgo Çati erdhi në oborrin e shtëpisë sime. Me atë ecjen e tij të qetë, por me një dinjitet të pashmangshëm, më pyeti:

— A ke shkruar ndonjë libër?

I thashë se kisha shkruar dhe i dhurova tre romanet e mia të fundit. Ai i mori në duar, i pa me vëmendje dhe më tha se nuk pranonte libra si dhuratë. Pastaj nxori nga xhepi disa kartëmonedha të palosura dhe, pavarësisht kundërshtimit tim, m’i futi me zor në xhep.

Ky gjest i vogël kishte një peshë të madhe për mua. Në një kohë kur gjithçka kërkohet falas dhe fjala shpesh konsumohet pa përgjegjësi, Jorgoja më kujtoi se libri nuk është një send që merret lehtë; ai është një pjesë e kohës, e mendimit dhe e shpirtit të autorit. Duke paguar për librat, ai nuk po paguante thjesht një objekt. Ai po nderonte punën krijuese dhe po ruante dinjitetin e marrëdhënies midis autorit dhe lexuesit.

Jorgoja mbaroi shkollën e lartë për ekonomi në kohën e monizmit, një profesion që kërkon llogari dhe saktësi, por përfundoi duke jetuar në një botë ku llogaritë e vetme që vlejnë janë ato të shpirtit dhe të vargjeve. Pesëmbëdhjetë librat e tij me poezi dhe romani që ka shkruar nuk janë thjesht botime.

Për botën, Jorgoja mund të duket si një i moshuar i vetmuar në një fshat të largët. Për poezinë, ai është një murg mbretëror: një njeri që ka zgjedhur heshtjen jo si arratisje, por si mënyrë për të ruajtur pastërtinë e zërit të tij të brendshëm. Kur bisedon me të, gjëja e parë që të bie në sy është zëri i tij i lartë. Ai flet fort, sikur të mos ishe ulur përballë tij, por në bregun tjetër të një lumi të rrëmbyer. Ky zë mbart një simbolikë të veçantë: ai ka jetuar aq gjatë në heshtje, saqë kur flet, i duhet të mposhtë distancën midis botës së tij të brendshme dhe realitetit tonë të zhurmshëm.

Atij nuk i vjen keq se një ditë do të vdesë; njeriu që ka jetuar kaq pranë poezisë e di se vdekja është pjesë e ritmit të natyrës. Ajo që e dhemb është mendimi se do të lërë pas një bibliotekë të jashtëzakonshme, një pasuri me një larmi dhe numër librash që, sipas vlerësimit të atyre që e njohin, rivalizon me pasuritë më të mëdha bibliotekare. Kjo bibliotekë nuk është vetëm koleksion librash; është biografia e tij shpirtërore, harta e udhëtimeve të mendimit dhe kujtesa e një jete të tërë të kushtuar leximit.

Trishtimi i tij më i madh nuk është fundi personal, por fati i kësaj biblioteke. Ai nuk ka lënë pas një trashëgimtar që ta ruajë dhe ta mbrojë këtë pasuri të rrallë. Njeriu nuk ka frikë vetëm nga zhdukja e vetes, por nga zhdukja e asaj që ka ndërtuar me dashuri gjatë gjithë jetës.

Jorgo Çati mbetet një figurë e pazakontë jo vetëm për Shqipërinë, por për botën moderne. Në një kohë kur njerëzit jetojnë të lidhur me ekrane, njoftime dhe zhurmë të pandërprerë, ai ka zgjedhur të jetojë pa televizor, pa telefon, madje pa asnjë telefon të thjeshtë për një “alo”. Kjo zgjedhje nuk është mohim i botës; është një mënyrë për ta mbrojtur botën e tij të brendshme nga shpërqendrimi. Ai flet fort sepse e di se koha është e kufizuar dhe se çdo fjalë duhet të arrijë në bregun tjetër, aty ku ne, të mbytur nga teknologjia dhe nga zhurma, kemi harruar se si dëgjohet zëri i pastër i një shpirti që nuk ka frikë nga heshtja./sarandaNews.al///